دولت حامی فعالیت های قرآنی باشد نه متولی آن

به گزارش خبرنگار ایکنا، محمدعلی خواجه پیری، پیشکسوت قرآنی کشور، عصر روز گذشته، یکشنبه 29 شهریورماه، در نشست «هم افزایی نخبگان و تشکل های مردمی برای بازآرایی حکمرانی قرآنی» که در خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) برگزار شد، با اشاره به تجربه شخصی خود از فعالیت های قرآنی و شکل گیری در محیط های مردمی اظهار کرد: من خودم در مسجد، هیئت و جلسات قرآنی رشد کردم و بخش مهمی از آموزش های مقدماتی خود را از همین محیط ها فراگرفتم. بعد ها نیز وارد مدرسه اسلامی شدم، اما تأثیر مسجد، هیئت و جلسات مردمی در شکل گیری شخصیت و مسیر قرآنی من بسیار بیشتر بود.

وی افزود: در همان جلسات و محیط های محلی بود که با بزرگان و استادان دینی آشنا شدیم و فضای تربیتی ما شکل گرفت. این تجربه به من نشان داد که فعالیت قرآنی و دینی زمانی که در بستر مسجد، هیئت و مردم شکل می گیرد، ظرفیت ماندگاری بالایی دارد.

دولت باید حامی باشد، نه متولی

خواجه پیری با اشاره به تجربه خود در همکاری با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: از همان ابتدا اعتقاد داشتم که نظام دولتی نمی تواند متولی موفق فعالیت های مردمی باشد. دولت می تواند حمایت کند، پشتیبانی کند و زمینه فعالیت را فراهم آورد، اما نباید کار را به طور کامل در اختیار بگیرد.

وی ادامه داد: زمانی که وارد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شدم، با مرحوم ستاری نیز بر سر همین موضوع صحبت کردم و تأکید داشتم که ما باید سرنخ کار را در اختیار داشته باشیم، اما خط کار باید دست مردم و مؤسسات باشد. ایشان نیز این مدل را پذیرفتند.

این پیشکسوت قرآنی افزود: در آن زمان تعداد مؤسسات قرآنی بسیار کمتر از امروز بود. رویکرد ما این بود که به مؤسسات کمک کنیم تا روی پای خودشان بایستند؛ اگر مؤسسه ای مکان نداشت، برای مدتی مکان در اختیارش قرار دهیم تا بتواند فعالیت خود را آغاز کند و بعد خودش مسئولیت اداره و توسعه کار را بر عهده بگیرد.

الگویی که با تغییر سیاست ها متوقف شد

خواجه پیری با اشاره به تجربه توسعه مؤسسات قرآنی در آن دوره گفت: بسیاری از مؤسسات در همان دوره توانستند مکان پیدا کنند و فعالیت خود را ادامه دهند. ممکن بود در مقاطعی دچار افت شوند، اما دوباره توان بازگشت و ادامه فعالیت داشتند.

وی یکی از مشکلات ساختاری در نظام مدیریتی کشور را تغییر برنامه ها با تغییر مدیران دانست و اظهار کرد: یکی از مشکلات ما این است که فردی می آید و برنامه ای را طراحی و اجرا می کند، اما با تغییر مدیریت، برنامه قبلی کنار گذاشته می شود و برنامه دیگری جای آن را می گیرد؛ گویی اگر یک برنامه متعلق به مدیر قبلی بوده، حتماً باید کنار گذاشته شود.

خواجه پیری افزود: این مسئله در حوزه فرهنگ و به ویژه فعالیت های قرآنی آسیب بیشتری ایجاد می کند؛ زیرا فعالیت فرهنگی برای رسیدن به نتیجه به زمان و استمرار نیاز دارد.

وی با اشاره به تجربه تأسیس و حمایت از صد ها مؤسسه قرآنی گفت: در مقطعی حدود 250 مؤسسه و حدود 150 شعبه ایجاد شد و خودم برای بسیاری از این مؤسسات مصاحبه و ارزیابی انجام دادم. حتی برای ارزیابی به شهرستان ها می رفتم. معیار ما صرفاً این نبود که یک مجموعه از ابتدا امکانات زیادی داشته باشد؛ اگر فردی انگیزه و توان انجام کار داشت، تلاش می کردیم با حمایت، ظرفیت او را فعال کنیم.

خواجه پیری با اشاره به اینکه حمایت از مؤسسات بر اساس عملکرد آنها انجام می شد، گفت: حمایت ها نیز بدون معیار نبود. برای مثال اگر قرار بود به آموزش یا ساختمان یک مؤسسه کمک شود، این حمایت بر اساس عملکرد و کیفیت فعالیت آن صورت می گرفت. مؤسسه باید نشان می داد که در حوزه آموزش چه میزان موفقیت داشته است تا متناسب با آن از حمایت برخوردار شود.

وی ادامه داد: همین مسئله باعث می شد مؤسسات برای ارتقای کیفیت فعالیت خود تلاش کنند. اگر این مدل ادامه پیدا می کرد، می توانستیم به تعداد بسیار بیشتری از مؤسسات فعال و مستقل برسیم.

این پیشکسوت قرآنی تصریح کرد: تصور کنید اگر امروز هزاران مؤسسه قرآنی داشتیم که هر کدام توانسته بودند روی پای خود بایستند و بدون وابستگی دائمی به دولت، از محل فعالیت های خود هزینه هایشان را تأمین کنند، چه ظرفیت بزرگی برای حکمرانی فرهنگی کشور ایجاد می شد.

خاطره ای از جلسات خانگی قرآن

خواجه پیری در ادامه به اهمیت جلسات خانگی قرآن اشاره کرد و گفت: در مقطعی هدف گذاری کرده بودیم که تعداد جلسات خانگی قرآن به 100 هزار جلسه برسد. این حرکت به حدود هفت هزار جلسه رسید، اما متأسفانه در ادامه اتفاقاتی افتاد که این روند متوقف شد.

وی افزود: اگر امروز 100 هزار جلسه خانگی قرآن در کشور فعال بود، با همان سختی هایی که در آن دوره برای راه اندازی آنها تلاش می کردیم، ظرفیت اجتماعی بسیار بزرگی شکل گرفته بود.

خواجه پیری ادامه داد: این جلسات و مؤسسات را افرادی راه اندازی کرده بودند که گاهی زندگی خود را وقف قرآن کرده بودند. برخی بانوان و آقایان تمام توان و وقت خود را برای فعالیت قرآنی گذاشته بودند، اما وقتی نظام حمایت تغییر کرد، بخشی از این ظرفیت ها نیز از بین رفت.

اقتصاد قرآن؛ حمایت هوشمند به جای بودجه های سنگین

وی با تأکید بر ضرورت طراحی یک مدل اقتصادی پایدار برای مؤسسات قرآنی گفت: اگر بخواهیم دوباره چنین مدلی را ایجاد کنیم، معتقدم باید یک پایه اقتصادی برای مؤسسات ایجاد کنیم، اما این به معنای تزریق بودجه های سنگین نیست.

خواجه پیری افزود: حوزه قرآن همواره با ارقام بسیار سنگین اداره نشده است. می توان با حمایت های محدود، اما هدفمند، به مؤسسه کمک کرد تا روی پای خودش بایستد؛ درست مانند کودکی که وقتی توان راه رفتن پیدا کرد، دیگر لازم نیست کسی دائماً او را حمل کند.

وی تصریح کرد: اگر نظام حکمرانی بتواند چنین پایه ای ایجاد کند و سپس بار اصلی فعالیت را به مردم بسپارد، بسیاری از مؤسسات می توانند استقلال خود را حفظ کنند.

اتحادیه ها می توانند حلقه اتصال دولت و مؤسسات باشند

این پیشکسوت قرآنی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش اتحادیه های مؤسسات قرآنی اشاره کرد و گفت: اتحادیه ها ظرفیت مهمی دارند که هنوز به اندازه کافی از آن استفاده نشده است. دولت ممکن است امکان پرداخت مستقیم و گسترده کمک به همه مؤسسات را نداشته باشد، اما اتحادیه می تواند بسیاری از حمایت های غیرمستقیم و تخصصی را انجام دهد.

وی افزود: برای مثال، اتحادیه می تواند در زمینه های حسابداری، مدیریت، آموزش، استانداردسازی و کاهش هزینه های مؤسسات به آنها کمک کند.

خواجه پیری با ذکر نمونه ای از تجربه خود گفت: در یکی از شهرها، مؤسسه ای فعالیت گسترده ای داشت، اما هزینه های اداره آن بالا بود. به جای اینکه صرفاً پول در اختیار مؤسسه قرار دهیم، هزینه های آن را بررسی کردیم و با اصلاح برخی فرآیند ها توانستیم حدود 30 درصد از هزینه ها را کاهش دهیم. این نوع حمایت گاهی از پرداخت مستقیم پول نیز مؤثرتر است.

استانداردسازی؛ راهی برای کاهش هزینه و افزایش بهره وری

وی با تأکید بر ضرورت استانداردسازی فعالیت مؤسسات گفت: امروز ممکن است یک مؤسسه برای انجام کاری 100 ساعت وقت صرف کند و مؤسسه دیگری برای همان کار 300 ساعت زمان بگذارد. اگر بتوانیم استاندارد های مدیریتی و آموزشی مناسبی ایجاد کنیم، مؤسسات می توانند با منابع کمتر، کار بیشتری انجام دهند.

خواجه پیری افزود: استاندارد ها نیز نباید ثابت و غیرقابل تغییر باشند. روش های جدید آموزشی، آموزش مجازی و حتی هوش مصنوعی، ظرفیت هایی هستند که می توانند هزینه ها را کاهش دهند و کیفیت فعالیت مؤسسات را افزایش دهند.

وی ادامه داد: اتحادیه ها می توانند این فناوری ها و روش های جدید را شناسایی و در اختیار مؤسسات قرار دهند؛ به ویژه مؤسساتی که در شهرستان ها فعالیت می کنند و ممکن است به بسیاری از این امکانات دسترسی نداشته باشند.

اتصال مؤسسات به ظرفیت های محلی

خواجه پیری یکی دیگر از وظایف مهم اتحادیه ها را ایجاد ارتباط میان مؤسسات قرآنی و مسئولان محلی دانست و گفت: اتحادیه می تواند مؤسسات را به استانداری، فرمانداری، شهرداری و سایر مجموعه های محلی معرفی کند و ظرفیت آنها را برای انجام فعالیت های فرهنگی نشان دهد.

وی افزود: ما در مقاطعی همین کار را انجام دادیم؛ به مسئولان استانی می گفتیم این مؤسسات و نیرو های قرآنی در اختیار شما هستند و می توانید بخشی از فعالیت های فرهنگی خود را با استفاده از ظرفیت آنها انجام دهید.

این پیشکسوت قرآنی تصریح کرد: این ارتباط باعث می شود مؤسسه قرآنی در جامعه محلی جایگاه پیدا کند و مسئولان نیز آن را به عنوان یک ظرفیت واقعی فرهنگی بشناسند. وقتی یک مجموعه نشان دهد که توان اجرای کار دارد، طبیعی است که مسئولان نیز در مواقع مختلف از آن استفاده کنند.

«اتحادیه باید توان اجتماعی و مدیریتی مؤسسات را افزایش دهد»

خواجه پیری در جمع بندی سخنان خود گفت: اتحادیه می تواند چند کار اساسی انجام دهد؛ نخست اینکه ارتباط میان مؤسسات را تقویت کند، دوم اینکه هزینه های آنها را با استفاده از متخصصان و روش های مدیریتی کاهش دهد و سوم اینکه استانداردسازی در حوزه مدیریت و آموزش را دنبال کند.

وی افزود: علاوه بر این، اتحادیه باید ارتباط مؤسسات با ظرفیت های اجتماعی و مدیریتی هر منطقه را افزایش دهد. اگر این اتفاق بیفتد، مؤسسات قرآنی می توانند از ظرفیت های خود در عرصه های مختلف فرهنگی نیز استفاده کنند.

خواجه پیری تأکید کرد: هدف نهایی این است که مؤسسات قرآنی از حالت وابستگی خارج شوند و بتوانند به عنوان مجموعه هایی توانمند، مردمی و اثرگذار در حکمرانی فرهنگی کشور نقش آفرینی کنند.

وی در پایان گفت: اگر بتوانیم به چنین مدلی برسیم، دولت وظیفه خود را در حمایت و پشتیبانی انجام داده، اتحادیه ها نقش تنظیم گری و توانمندسازی را بر عهده گرفته اند و مؤسسات نیز به عنوان بدنه مردمی، اجرای بخش مهمی از فعالیت های قرآنی را دنبال خواهند کرد. این می تواند یکی از مسیر های عملی برای تحقق حکمرانی مردم پایه در عرصه قرآن باشد.

انتهای پیام